پس از اعلام آتشبس میان آمریکا و ایران و استقرار ناوهای جنگی آمریکا در خلیج عمان برای محاصره بنادر ایران، صدها کشتی تجاری موفق شدهاند از تنگه هرمز عبور کنند. به گزارش ایبیسی نیوز، بخشی از این کشتیها با سامانههای ردیابی خاموش حرکت کردهاند و برخی دیگر با هماهنگی جمهوری اسلامی یا همراهی نیروهای آمریکایی از منطقه خارج شدهاند. در عین حال، برخی نفتکشهای ایرانی نیز از سمت دیگر وارد آبهای ایران شدهاند تا از آنها برای ذخیره نفت در دریا استفاده شود. با توجه به حملات تازه در منطقه، آینده مذاکرات درباره بازگشایی کامل تنگه هرمز همچنان مبهم است.
پیش از جنگ، روزانه حدود ۱۴۰ کشتی تجاری از تنگه هرمز عبور میکردند، اما اکنون سطح تردد بهمراتب پایینتر است. بر اساس اعلام شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد، طی پنج هفته گذشته بیش از ۸۰ کشتی تجاری از تنگه هرمز عبور کرده و خلیج فارس را ترک کردهاند. این کشتیها یا با مذاکره و دریافت مجوز از جمهوری اسلامی یا با پشتیبانی نیروهای آمریکایی عبور کردهاند.
میشل باکمن، تحلیلگر ویندوارد، گفت بیشتر عبورهای «خاموش» با اطلاع و موافقت جمهوری اسلامی و در نتیجه مذاکرات دیپلماتیک انجام شده است. او افزود در هفتههای پس از آغاز جنگ، حدود ۴۰ عبور خاموش بین اول مارس تا هفتم مه ثبت شده است.
موسسه لویدز لیست نیز اعلام کرد تا ۳ ژوئن، حدود ۴۰ کشتی غیرایرانی که در خلیج فارس گرفتار شده بودند، منطقه را ترک کردهاند و شمار کل خروجها از ماه مارس به ۱۴۲ کشتی رسیده است. شرکت کلپر تعداد بیشتری ثبت کرده است و دادههای این شرکت نشان میدهد از زمان آتشبس تا اوایل ژوئن، ۲۶۴ کشتی از خلیج فارس خارج شدهاند که ۲۲ کشتی با پرچم جمهوری اسلامی ایران و نیمی از آنها متعلق به «ناوگان تاریک» بودهاند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
تنگه هرمز اهمیت ویژهای دارد زیرا حدود ۲۰ درصد تجارت جهانی نفت و گاز و یکسوم عرضه جهانی کود شیمیایی از این مسیر عبور میکند. جمهوری اسلامی پیش از آغاز جنگ خود را برای استفاده از این گذرگاه بهعنوان ابزار فشار آماده کرده بود. اکنون تهران تلاش میکند کنترل خود بر این مسیر راهبردی را رسمی و تثبیت کند. تحلیلگران میگویند شاید چنین اقدامی در ابتدا بخشی از راهبرد جمهوری اسلامی نبوده است، اما اکنون برای تهران یک اهرم محسوب میشود.
بیشتر کشتیهایی که در تنگه هرمز حرکت میکنند، سامانههای ردیابی خود را خاموش میکنند. این اقدام به دلایل امنیتی، دور زدن تحریمها، و پرهیز از متهم شدن به پرداخت عوارض به ایران انجام میشود. برخی کشتیها هنگام ورود به خلیج عمان سیگنال خود را قطع میکنند و پس از حدود ۱۰ تا ۱۳ روز دوباره ظاهر میشوند. در این مدت، کشتیها بدون ردیابی وارد منطقه میشوند، بارگیری میکنند و بازمیگردند.
جمهوری اسلامی «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس» را ایجاد کرده که راهی برای صدور مجوز عبور کشتیها فراهم کرده است. کشورهایی مانند پاکستان، هند، عراق و مالزی برای هماهنگی عبور کشتیهایشان از طریق سیستم جدید سپاه پاسداران با تهران وارد مذاکره مستقیم شدهاند. برخی کشتیهای وابسته به متحدان آمریکا، از جمله ژاپن، نیز از این مسیر استفاده کردهاند. در مقابل، شماری از کشتیهای دارای ارتباط با آمریکا یا اسرائیل بدون دریافت مجوز ایران و با خاموش کردن سامانههای ردیابی از منطقه خارج شدهاند.
دو مسیر اصلی برای عبور کشتیها شکل گرفته است: مسیر شمالی و مسیر جنوبی. کشتیهایی که مجوز سپاه را دارند بیشتر از مسیر شمالی و اطراف جزیره لارک عبور میکنند، که به «مسیر عوارضی تهران» معروف شده است. این مسیر ابتدا فقط یک خط رفتوبرگشت داشت، اما در هفتههای اخیر گسترش پیدا کرده است. تحلیلگران میگویند عبور کشتیها از شمال مسیر رسمی کشتیرانی معمولا نشانه هماهنگی با تهران است. مسیر جنوبی در نزدیکی سواحل عمان قرار دارد و از نگاه آمریکا امنتر تلقی میشود، زیرا احتمال وجود مینهای دریایی در آن کمتر است.
آمریکا نیز عملیاتی موسوم به «پروژه آزادی» برای هدایت کشتیها از مسیر جنوبی طراحی کرده بود، اما این طرح تنها چند روز پس از اعلام رسمی متوقف شد. در مقابل، سیستم پیشنهادی جمهوری اسلامی توجه شرکتهای کشتیرانی را جلب کرده است. برخی فعالان صنعت حملونقل دریایی گفتهاند حتی پرداخت عوارض به ایران بهتر از بسته ماندن تنگه است. جمهوری اسلامی اعلام کرده ۱۲ درصد درخواستهای عبور از خلیج فارس مربوط به کشتیهای وابسته به اروپا بوده است.
همزمان، جمهوری اسلامی در حال مذاکره با عمان است تا یک ساختار اداری مشترک برای نظارت بر تنگه هرمز ایجاد شود. قوانین بینالمللی به کشورهای ساحلی اجازه ارائه خدمات در آبراهها را میدهد، اما مانع ایجاد محدودیت بر عبور امن کشتیها میشود. مقامهای جمهوری اسلامی میگویند تنگه باز خواهد ماند، اما با «شرایط جدیدی» که ایران و عمان تعیین میکنند. تهران همچنین در حال بررسی قوانینی برای قرارگیری تنگه تحت کنترل دولتی است. جمهوری اسلامی اعلام کرده هزینههایی که دریافت میشود در قالب هزینه خدمات یا عوارض زیستمحیطی خواهد بود.
تحلیلگران میگویند هدف اصلی جمهوری اسلامی از این اقدامها صرفا کسب درآمد نیست، زیرا ارزش عوارض احتمالی بسیار کمتر از منافعی است که تهران از لغو تحریمهای گسترده آمریکا انتظار دارد. از نگاه تهران، کنترل تنگه هرمز بیشتر به نمایش قدرت مربوط میشود. در همین حال، با وجود محاصره آمریکا در خلیج عمان، نفتکشهای خالی ایران همچنان موفق به عبور میشوند و برای ذخیره نفت در دریا مورد استفاده قرار میگیرند تا ایران بتواند سطح تولید نفت را حفظ کند.
کارشناسان میگویند وضعیت کنونی برای هیچیک از طرفین پایدار نیست. جمهوری اسلامی در حال ارزیابی شرایط داخلی و واکنش جامعه به فشارهای اقتصادی است و هنوز نشانهای نگرانکننده از ناآرامی داخلی مشاهده نکرده است. آینده رسمی و مورد توافق تنگه هرمز همچنان یکی از اختلافهای اصلی میان ایران و آمریکا در مذاکرات برای پایان دادن به جنگ است، اما در عمل برخی کشتیها توانستهاند راههایی برای عبور از این آبراه پیدا کنند.
