سیانان در گزارشی، حملات جمهوری اسلامی ایران به اسرائیل در هفته جاری را از جسورانهترین تلاشهای تهران برای بازتعریف مرزهای رویارویی دو کشور توصیف کرد که طی چند دهه گذشته عمدتا از طریق نیروهای نیابتی، عملیاتهای پنهانی و اقدامهای تلافیجویانه حسابشده دنبال کرده بود و اضافه کرد که به نظر میرسد رهبران جدید جمهوری اسلامی، حاضرند مخاطراتی را به جان بخرند که پیشینیانشان از آنها پرهیز میکردند.
به نوشته این رسانه، جمهوری اسلامی ایران با هدف قرار دادن اسرائیل در واکنش به حملات این کشور در لبنان، ظاهرا این پیام را مخابره کرد که خط قرمزهایش دیگر به مرزهای ایران محدود نمیشود و رهبرانش آمادهاند ریسکهای بزرگتری بکنند.
از زمان برقراری آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران، تهران بارها اسرائیل و ایالات متحده را متهم کرده است که با اقدامهای نظامی این آتشبس را تضعیف میکنند. آمریکا در حالی که مذاکرات غیرمستقیم همچنان ادامه داشت، علیه اهدافی در ایران حملاتی را انجام داد. همزمان، اسرائیل نیز با وجود محدودیتهای مقرر در آتشبس، به گفته نخستوزیر این کشور، نزدیک به سه هزار و ۵۰۰ حمله در لبنان، از جمله در پایتخت این کشور، بیروت، انجام داد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
جمهوری اسلامی ایران در پاسخ، مجموعهای از حملات تلافیجویانه علیه اهداف آمریکایی و کشورهای حاشیه خلیج فارس انجام داد و همزمان هشدار داد که اگر دیپلماسی شکست بخورد، آماده ازسرگیری جنگ و گسترش آن فراتر از خلیج فارس است؛ اقدامی که میتواند مسیرهای کشتیرانی از اقیانوس هند تا دریای سرخ و دریای مدیترانه را هم تهدید کند.
بامداد چهارشنبه پس از سرنگونی یک هلیکوپتر ارتش آمریکا در اوایل هفته، مجددا میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران تبادل آتش صورت گرفت که بار دیگر شکنندگی اوضاع در منطقه را آشکار کرد.
با تمام اینها، به نظر میرسد حملات این هفته جمهوری اسلامی ایران به اسرائیل گامی فراتر از این روند بود. تهران این پیام را ارسال کرد که اقدامهای نظامی اسرائیل علیه متحدان منطقهای ایران نیز میتواند واکنش مستقیم تهران را در پی داشته باشد. هدف از این اقدام شکستن بنبست دیپلماتیک در مذاکرات برای دستیابی به یک توافق موقت صلح و همچنین حمایت از حزبالله عنوان شد.
محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی ایران، روز دوشنبه گفت: «ما معادله آتشبسی را که روی کاغذ وجود داشت، اما در عمل بارها نقض میشد، برهم زدیم. تا زمانی که اراده واقعی برای اعتمادسازی وجود نداشته باشد، پاسخ ایران همین خواهد بود.»
رژيم حاکم بر ایران تاکید کرد که اجازه نخواهد داد اسرائیل و آمریکا به حملات خود ادامه دهند و در عین حال مدعی پایبندی به آتشبسی باشند که از نظر تهران بارها نقض شده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، هم روز دوشنبه گفت که تهران «تحت هیچ شرایطی» چنین وضعیتی را نخواهد پذیرفت.
به نوشته سیانان، این رویکرد نشاندهنده تغییر گستردهتری در رویکرد تهران است؛ جایی که نسل جدیدی از رهبران بهتدریج در حال کنار گذاشتن سیاست محتاطانه و واکنشیاند که سالها راهبرد جمهوری اسلامی ایران را در برابر دشمنانش شکل داده بود. اکنون به نظر میرسد رهبران جدید به جای تکیه صرف بر بازدارندگی و صبر راهبردی، برای پذیرش مخاطرات بهکارگیری اهرمهای نظامی، اقتصادی و منطقهای خود با هدف شکل دادن به تحولات خاورمیانه، آمادگی بیشتری دارند.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین صلح خاورمیانه در دولت آمریکا، به سیانان گفت: «ایرانیها اکنون هم اسرائیل و هم آمریکا را در موقعیت دشواری قرار دادهاند. آنها آماده ریسک کردناند. تصور میکنند در حال پیروزیاند و معتقدند آتشبس دیگر به نفعشان نیست.»
دولت نخست دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۰ (۱۴۰۰)، با ترور قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس، یکی از تابوهای دیرینه را شکست. واکنش تهران، تحت رهبری علی خامنهای، رهبر وقت جمهوری اسلامی، بازتابدهنده ترجیح او به پاسخ تلافیجویانه حسابشده به جای تشدید کنترلنشده تنشها بود. به این ترتیب جمهوری اسلامی ایران پس از آنکه از طریق هشدارهای قبلی به نیروهای آمریکایی فرصت داد به پناهگاه بروند، یک پایگاه هوایی آمریکا در عراق را هدف حمله موشکی قرار داد.
در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۴) نیز، زمانی که آمریکا در حمله به ایران به اسرائیل پیوست، تهران بار دیگر واکنشی متناسب نشان داد و این پیام را ارسال کرد که با وجود لفاظیهای تند، همچنان مدیریت تنش را ضروری میداند، اما حملات این هفته به اسرائیل نشان میدهد این محاسبات ممکن است در حال تغییر باشند.
جمهوری اسلامی ایران با این حمله عملا هشدار داد که آماده است «سطح تنش را افزایش دهد» و پیشفرضهای اسرائیل و آمریکا را درباره محدود بودن دامنه واکنش تهران، به چالش کشید.
یک منبع نظامی ناشناس در گفتگو با خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گفت: «اگر اسرائیلیها و آمریکاییها تصور میکنند که از طریق تنش کنترلشده میتوانند جمهوری اسلامی ایران و جبهه مقاومت را در برابر اقدامهای خود قابلپیشبینی کنند یا نوع واکنش ایران را محدود کنند، مرتکب حماقت بزرگی شدهاند.»
دنی سیترینوویچ، رئیس پیشین بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، در این زمینه به سیانان گفت که تهران در پی «معادلهای جدید» است که هدف آن جلوگیری از اقدام اسرائیل نه فقط علیه خود ایران، بلکه علیه شبکه نیروهای نیابتی آن در منطقه است. او در شبکه اجتماعی ایکس هم نوشت: «تحولات ۲۴ ساعت گذشته بار دیگر نشان داد که رهبری کنونی جمهوری اسلامی بیشازپیش به این باور رسیده است که هر آنچه از طریق دیپلماسی به دست نیاید، در نهایت میتوان با توسل به زور به آن دست یافت.»
به نظر میرسد جمهوری اسلامی ایران همزمان در حال آزمودن اتحاد آمریکا و اسرائیل و بهرهبرداری از اختلافات احتمالی میان آن دو درباره سرانجام این درگیری است. ترامپ در هفتههای اخیر چندین بار از مواضع بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، فاصله گرفت و تاکید کرد که دستیابی به توافقی دیپلماتیک با تهران امکانپذیر است و اسرائیل «جز پذیرش آن چارهای نخواهد داشت».
راهبرد جدید ایران هم در حال نتیجه دادن به نظر میرسد. پس از حمله جمهوری اسلامی ایران به اسرائیل در روز دوشنبه، ترامپ بهسرعت برای جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها وارد عمل شد و ظرف چند ساعت، دو بار با نتانیاهو گفتگو کرد تا او را از حمله تلافیجویانه منصرف کند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، گفت که واشنگتن «مسئول اقدامهای اسرائیل است» و هشدار داد که این اقدامها «ناگزیر» بر روند دیپلماتیک تاثیر خواهد گذاشت.
در همین حال، یک مقام نظامی اسرائیل تاکید کرد که نیروهای آمریکایی هیچ نقشی در حملات به ایران نداشتند، هرچند در رهگیری موشکهای شلیکشده از سوی ایران مشارکت کردند.
سیانان در پایان تاکید کرد که ممکن است جمهوری اسلامی ایران موفق شده باشد واشنگتن را در موقعیتی قرار دهد که میان حمایت از آزادی عمل نظامی اسرائیل و حفظ مسیر دیپلماتیک با تهران، یکی را برگزیند. حتی آرون دیوید میلر معتقد است که فشار ترامپ بر نتانیاهو «یک برگ برنده دیگر به داراییهای تهران اضافه کرده است». او در توضیح این موضوع افزود: «این روند به ایجاد یک هنجار جدید منجر خواهد شد.»

