جبهههای نظامی مخالف طالبان در افغانستان با وجود متحمل شدن تلفات سنگین در مقابله با طالبان طی پنج سال گذشته، در سه ماه اخیر راهبردهایی تازه برای بقا و ادامه فعالیتهایشان در پیش گرفتهاند. افزایش درگیریهای رودررو، ترور هدفمند اعضا و فرماندهان طالبان در شهرها و حمله به منابع درآمدی و فعالیتهای اقتصادی تحت کنترل این گروه از نشانههای تغییر در شیوه عملیات این جبههها است.
این جبههها اوایل سال ۱۴۰۲، پس از آنکه درگیریهای مستقیم با طالبان به تلفات سنگین و از دست دادن بخشهایی از قلمرو تحت کنترلشان منجر شد، عمدتا به راهبرد «بزن دررو» روی آوردند. این شیوه به بخشی از نیروهای آنان امکان داد از مناطق کوهستانی به شهرها منتقل شوند، میان لایههای مختلف جامعه پنهان بمانند و از عملیات مرگبار طالبان جان سالم به در ببرند.
با این حال، شواهد ماههای اخیر نشان میدهد که برخی از این جبههها اکنون علاوه بر حملات چریکی، به عملیات تهاجمی، درگیری مستقیم، ترورهای هدفمند و حمله به فعالیتهای اقتصادی مرتبط با طالبان هم روی آوردهاند.
براساس اسناد و شواهد موجود، تاکنون فعالیت جبهه مقاومت ملی افغانستان، جبهه آزادی افغانستان، جبهه متحد افغانستان، جبهه جمهوریت افغانستان، نهضت آزادی و عدالت افغانستان، روند سبز، جبهه سپاهیان میهن و نهضت آزادیبخش مردم افغانستان در بخشهایی از این کشور گزارش و تایید شده است.
نامها و عناوین دیگری نیز به اسم گروهها و جبهههای مسلح مخالف طالبان در رسانهها مطرح شدهاند، اما منابع رسمی از جمله گزارشهای دورهای دبیرکل سازمان ملل متحد درباره افغانستان، فعالیت مسلحانه شماری از آنها را تایید نکردهاند.
نشانههای تغییر راهبرد: ترورهای هدفمند و عملیات تهاجمی
یکی از نشانههای این تغییر افزایش عملیات هدفمند جبهه مقاومت ملی در بدخشان است. این جبهه روز ۲۲ مرداد اعلام کرد که نیروهایش خودرو حامل شهردار طالبان دربرای فیضآباد را در فاصله حدود ۱۰۰ متری ساختمان استانداری بدخشان هدف قرار دادند.
جبهه مقاومت ملی مدعی شد که شهردار طالبان و محافظانش در این حمله کشته شدند و این عملیات را بخشی از حملات هدفمند خود علیه طالبان توصیف کرد. حبیبالرحمان منصور، شهردار طالبان در فیضآباد، عالیترین مقام این گروه است که در حملات هدفمند جبهه مقاومت ملی کشته شده است.
حدود دو هفته بعد، در سوم شهریور (سنبله)، این جبهه بار دیگر از حمله به یک خودرو حامل نیروهای طالبان در حوزه پنجم شهر فیضآباد خبر داد. براساس ادعای جبهه مقاومت ملی، این عملیات ساعت ۱۱:۳۵ پیشازظهر انجام شد و سه عضو طالبان کشته و دو تن زخمی شدند. بر اساس ویدیویی که جبهه مقاومت ملی از این عملیات منتشر کرد، یک خودرو نظامی طالبان در برخورد با مواد منفجره جاسازیشده کنار جاده منفجر میشود.
در کنار این حملات، درگیریهای رودررو نیز بار دیگر افزایش یافتهاند. در روزهای اخیر، نیروهای جبهه آزادی افغانستان و طالبان در شهرستان زیباک بدخشان ساعتها با یکدیگر درگیر شدند. جبهه آزادی اعلام کرد که طالبان نیروهای تازهنفس برای مقابله با اعضای این جبهه به زیباک اعزام کردند، اما نیروهایش توانستند حملات آنان را دفع کنند.
در نمونهای دیگر، جبهه سپاهیان میهن اواخر تیرماه، فرماندهی شهرستان یفتل در بدخشان را تصرف کرد. این تحولات، در کنار درگیریهای زیباک، نشانه دیگری از تلاش برخی جبههها برای عبور از حملات محدود «بزن دررو» و ورود به درگیریهای مستقیمتر با طالبان است.
ترورهای شهری، هدف قرار دادن اعضای طالبان از فاصله نزدیک
ترور هدفمند اعضای طالبان در شهرها یکی دیگر از شیوههایی است که در هفتههای اخیر در عملیات جبهههای مخالف طالبان بیشتر دیده میشود.
جبهه آزادی افغانستان هفتم شهریور با انتشار ویدیویی اعلام کرد که نخستین «عملیات چریکی» خود را در استان غزنی انجام داده است. بر اساس اطلاعیه این جبهه، نیروهایش حدود ساعت ۲۱ شب جمعه، ملا عمر صدیق، معاون واحد نظامی ۰۶ حافظ بدرالدین طالبان در غزنی، را در منطقه آبقلعه شهرستان واعظ هدف قرار دادند.
در ویدیویی که جبهه آزادی از این عملیات منتشر کرد، افرادی سوار بر یک خودرو دیده میشوند که مردی سوار بر موتورسیکلت را با تپانچه هدف قرار میدهند. پس از افتادن او بر زمین، مهاجمان سلاحش را برمیدارند و محل را ترک میکنند. جبهه آزادی مدعی شد یک قبضه سلاح سبک و یک تپانچه متعلق به این عضو طالبان به دست نیروهایش افتاده است.
جبهه متحد افغانستان نیز هفتم شهریور ویدیویی از عملیات مشابهی منتشر کرد و مدعی شد یکی از افرادی را که در شناسایی، شکنجه و هدف قرار دادن نیروهای امنیتی دولت پیشین در شرق افغانستان نقش داشت، کشته است.
در این ویدیو مردی دیده میشود که در مرکز شهر و میان ازدحام مردم، مرد دیگری را با تپانچه هدف قرار میدهد. روی سلاح مهاجم وسیلهای دیده میشود که ظاهرا صداخفهکن است. جبهه متحد افغانستان طی دو هفته گذشته نیز ویدیوهایی از هدف قرار دادن اعضای طالبان در شهرهای مختلف، از جمله در هلمند و قندهار، منتشر کرد.
حمله به شریانهای اقتصادی طالبان
همزمان با گسترش عملیات نظامی، حمله به فعالیتهای اقتصادی و منابع درآمدی طالبان نیز به بخشی از راهبرد برخی جبههها تبدیل شده است.
جبهه جمهوریت افغانستان روز هشتم شهریور اعلام کرد که نیروهایش در یک «عملیات برنامهریزیشده»، کامیونهای حامل زغالسنگ را در کوتل راه گردو، میان شهرستانهای درهصوف و بلخاب، هدف قرار دادند و چندین کامیون حامل زغالسنگ را به آتش کشیدند. جبهه جمهوریت مدعی شد که این کامیونها متعلق به شرکت توسعه ملی بودند و زغالسنگ استخراجشده از معادن افغانستان را منتقل میکردند.
این جبهه استخراج و انتقال منابع طبیعی تحت کنترل طالبان را «غارت منابع طبیعی افغانستان» توصیف کرد و مدعی شد که ساکنان مناطق دارای معادن از درآمد این منابع محروم شدهاند. همچنین از مردم خواست در برابر آنچه «تاراج سرمایههای ملی» خواند، سکوت نکنند و از منابع طبیعی مناطقشان حفاظت کنند.
جبهه سپاهیان میهن نیز هدف قرار دادن شرکتهای فعال در بخش استخراج معادن را به عملیات خود افزوده است. این جبهه در اطلاعیهای از حمله به یک شرکت خارجی استخراج طلا در استان تخار خبر داد و مدعی شد که در این حمله یک نفر کشته و شماری زخمی شدند.
جبهه سپاهیان میهن در اطلاعیهاش نام و ملیت شرکتی را که هدف قرار گرفته بود، مشخص نکرد، اما هشدار داد که از این پس شرکتهای خارجی فعال در استخراج طلا و شرکتهای وابسته به طالبان را هدف قرار خواهد داد. این جبهه حفاظت از منابع طبیعی و سرمایههای ملی افغانستان را از «رسالتهای» خود دانست.
تغییر روایت طالبان از انکار تا تایید درگیریها
در کنار تغییر شیوه عملیات جبهههای مخالف، نحوه برخورد رسانهای طالبان با این جبههها نیز در ماههای اخیر تغییر کرده است.
طالبان پیشتر عمدتا وقوع درگیری با مخالفان مسلح خود را تایید نمیکردند و حضور این جبههها را کماهمیت یا غیرواقعی جلوه میدادند، اما در ماههای اخیر، رسانهها و منابع وابسته به طالبان در موارد متعددی وقوع درگیری با نیروهای جبهههای مخالف را تایید کردند، هرچند همچنان تلاش میکنند دامنه فعالیت و شمار نیروهای این جبههها را ناچیز نشان دهند.
درگیریهای سنگین و چندساعته در زیباک، ادعای تصرف یفتل، افزایش حملات هدفمند در فیضآباد، ترور اعضای طالبان در شهرهایی مانند غزنی و حمله به کامیونهای زغالسنگ و شرکتهای استخراج معادن، در مجموع از تغییری مشهود در الگوی عملیات برخی جبهههای مخالف طالبان حکایت دارد که در پنج سالگی سلطه طالبان بر افغانستان شکل گرفته است.
