پژوهشی جدید نشان میدهد افراد دقیقا همسن نیز ممکن است با افزایش سن، تغییرات مولکولی بسیار متفاوتی داشته باشند.
به گزارش لایو ساینس، جولیا السید مصطفی، پژوهشگر در کینگز کالج لندن و از نویسندگان این تحقیق، میگوید پیری مولکولی پدیدهای پویا و فرد به فرد متفاوت است. حتی در دو فرد متولد یک روز، فعالیت یک ژن ممکن است در یکی افزایش و در دیگری کاهش پیدا کند. چنین تفاوتهایی در متابولیتها، مولکولهای کوچکی که در فرایندهای شیمیایی بدن تولید میشوند، نیز مشاهده میشود.
یافتههای این پژوهش سنجش پیری با یک معیار واحد را پیچیدهتر میکند. در سالهای اخیر، «سن زیستی» و «ساعتهای پیری» با استفاده از نشانگرهای مولکولی از جمله تغییرات شیمیایی روی دیانای، برای برآورد وضعیت واقعی سلولی و جسمی به کار رفتهاند. یافتههای جدید نشان میدهد پیری زیستی بیش از آنکه عددی ثابت باشد، مجموعهای از مسیرهای مولکولی متغیر است و سیستمهای مختلف بدن ممکن است با سرعتهای متفاوت پیر شوند.
پژوهشگران طی هشت سال ۳۳۵ زن ۳۲ تا ۸۰ ساله شرکتکننده در مطالعه بلندمدت «دوقلوهای بریتانیا» (TwinsUK) بررسی کردند. این مجموعه شامل دوقلوهای همسان و غیرهمسان است و برای مطالعه تاثیر ژنتیک و محیط بر سلامت ایجاد شده است. هر شرکتکننده بین سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۷ دستکم سه بار به کلینیک مراجعه کرد. در هر مراجعه، نمونه خون گرفته و فعالیت ژنها و میزان متابولیتها اندازهگیری شد. برخلاف بسیاری از پژوهشهای پیری که افراد مختلف را فقط در یک مقطع زمانی مقایسه میکنند، این پژوهش تغییرات فرد را در طول زمان دنبال کرد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
از بیش از ۱۶ هزار ژن و ۹۱۵ متابولیت بررسیشده، ۵۰۶۱ ژن و ۱۸۱ متابولیت در گذر زمان تغییر قابلتوجهی داشتند. از میان این ژنها، ۵۰۳۶ مورد در کل گروه روند افزایشی یا کاهشی مشابهی نشان دادند؛ این موضوع در مورد ۴۵ متابولیت نیز صدق میکرد. بسیاری از این ژنها با عملکرد سیستم ایمنی، سوختوساز و بیماریهای مرتبط با افزایش سن، از جمله بیماری قلبی و اختلالهای زوال عصبی، ارتباط داشتند.
با این حال، الگوی همه افراد یکسان نبود. حتی زمانی که فعالیت یک ژن یا میزان یک متابولیت در بیشتر افراد در یک جهت تغییر میکرد، در گروههایی روند معکوس بود. در مورد ۱۳۶ متابولیت، میزان تغییر فرد به فرد متفاوت بود؛ مادهای که در یک زن افزایش پیدا میکرد، ممکن بود در زنی دیگر کاهش یابد یا تقریباً ثابت بماند. همچنین، مشخصات کلی متابولیتهای هر زن در گذر زمان شباهت کمتری با مشخصات قبلی پیدا داشت.
چند عامل با این تغییرات مولکولی مرتبط بودند. الگوهای بیان ژنی در دوقلوهای همسان بیش از دوقلوهای غیرهمسان به یکدیگر شباهت داشت که نشاندهنده نقش ژنتیک است. انواع مختلف سلولهای ایمنی نیز با افزایش سن الگوهای متفاوتی از فعالیت ژنی نشان دادند.
زمان و فصل نمونهگیری خون نیز اهمیت داشت. حدود یکچهارم ژنها و متابولیتها تغییرات فصلی داشتند که برخی از آنها با تولید انرژی و فعالیت سیستم ایمنی مرتبط بود. همچنین، تا ۴۰ درصد متابولیتها تحت تاثیر ساعت زیستی ۲۴ ساعته بدن تغییر میکردند.
پژوهشگران همچنین کاهش غیرمنتظره میزان مواد پرفلوئوروآلکیل و پلیفلوئوروآلکیل (PFAS) را در خون مشاهده کردند. این ترکیبات مصنوعی که به «مواد شیمیایی ماندگار» معروفاند، در محصولاتی مانند ظروف نچسب و بستهبندی مواد غذایی استفاده شدهاند. پژوهشگران احتمال میدهند کاهش آنها ناشی از محدودیتهای اعمالشده بر مصرف این مواد در بریتانیا باشد.
در مجموع، بیش از ۱۰۰ هزار ارتباط میان ژنها و متابولیتها شناسایی شد که نشان میدهند تغییرات در برخی ژنها با تغییرات در برخی متابولیتها همراه است. پژوهشگران میگویند پیری را نمیتوان پدیدهای پیشبینیناپذیر دانست، اما این فرایند بسیار فردی و وابسته به شرایط است.
این پژوهش مشاهدهمحور فقط زنان را شامل میشد و صرفا بر نمونه خون متکی بود. پژوهشگران قصد دارند در مرحله بعدی دوره بررسی تغییرات مولکولی را از ۸ به حدود ۱۵ سال افزایش دهند.
