انفجارهای عظیمی که شامگاه پنجشنبه ۱۹ شهریور ارتفاعات علیالطاهر در جنوب لبنان را لرزاند، بر یکی از پرهزینهترین پروژههای نظامی جمهوری اسلامی ایران و حزبالله در لبنان نقطه پایان گذاشت. شدت انفجارها به اندازهای بود که مرکز لرزهنگاری آمریکا لرزشی به بزرگی ۴.۱ را در جنوب لبنان ثبت کرد و ساکنان نبطیه و چندین شهر و روستای اطراف نیز آن را احساس کردند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پس از انتشار تصاویر انفجار، اعلام کرد که ارتش این کشور عملیات انهدام تونلها و زیرساختهای زیرزمینی علیالطاهر را به پایان رساند. او این مجموعه را «بزرگترین پایگاه جمهوری اسلامی در خارج از ایران» توصیف کرد و گفت: «تونلهای علیالطاهر در لبنان را نابود کردیم و ماموریت را به پایان رساندیم.»
بنا بر اعلام ارتش اسرائیل، نیروهای لشکر ۳۶ پس از چند هفته عملیات، کنترل نظامی ارتفاعات علیالطاهر را در سطح و زیر زمین به دست گرفتند و شبکهای از تونلها به طول بیش از دو کیلومتر را منفجر کردند. مرکز فرماندهی یگان بدر حزبالله، انبارهای مهمات، محل اقامت طولانیمدت نیروها و مسیرهای ارتباطی و عملیاتی متعدد در این مجموعه قرار داشتند.
دهها راکت، موشک و پهپاد ساخت جمهوری اسلامی ایران، مسلسلهای سنگین، موشکهای ضدزره، صدها مین و مقدار زیادی مواد منفجره نیز در تونلها کشف شد. این تجهیزات نشان میدهد علیالطاهر تنها یک مخفیگاه یا انبار تسلیحات نبود، بلکه برای هدایت عملیات، پشتیبانی از نیروها و ادامه جنگ در شرایط محاصره یا بمباران طولانیمدت طراحی شده بود.
ارتفاعات علیالطاهر حدود ۱۵ کیلومتر با مرز اسرائیل فاصله دارد و بخشی از یک مجموعه راهبردی به وسعت تقریبی ۴.۵ کیلومترمربع است که تپه دبشه و قلعه شقیف را نیز دربرمیگیرد. ارتفاع این منطقه به حدود ۶۰۰ متر میرسد و از آنجا میتوان بر نبطیه، کفررمان، کفرتبنیت، بخشهایی از اقلیمالتفاح و مسیرهای منتهی به جنوب رود لیتانی اشراف داشت.
این منطقه در تقسیمبندی نظامی حزبالله بخشی از حوزه عملیاتی «یگان بدر» محسوب میشد؛ یگانی که مسئولیت فعالیتهای حزبالله در محدوده شمال رود لیتانی تا صیدا را برعهده داشت. علیالطاهر برای شلیک راکت و پهپاد به شهرهایی مانند متولا و کریاتشمونا و پشتیبانی از نیروهای حزبالله در جنوب لبنان هم استفاده میشد.
این شبکه در طول نزدیک به دو دهه، با طراحی، تامین مالی و انتقال فناوری از سوی نیروی قدس سپاه پاسداران ساخته شد. برخی گزارشها پیش از تصرف ارتفاعات نیز از حضور نیروهای حزبالله در کنار مستشاران سپاه پاسداران، از جمله افسران ارشد ایرانی، حکایت داشت. به همین دلیل تهران اواسط ماه اوت از طریق عمان به آمریکا هشدار داد که حمله گسترده اسرائیل به علیالطاهر با پاسخ شدید مواجه خواهد شد.
سه مقام مطلع در گفتگو با رویترز تایید کردند که نظامیان ایرانی هم در کنار نیروهای حزبالله در این ارتفاعات مستقر بودند. اکنون انهدام کامل این مجموعه بدون تحقق تهدید تهران، میتواند نشانه دیگری از تضعیف بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران تلقی شود.
اگرچه به دلیل محرمانه بودن بودجه نیروی قدس و شبکه مالی حزبالله، سند مالی مستقلی درباره هزینه دقیق ساخت این پایگاه وجود ندارد، براوردهای فنی هزینه احداث تونلهای نظامی حزبالله را بسته به عمق، جنس زمین و تجهیزات داخلی، بین دو تا پنج میلیون دلار برای هر کیلومتر تخمین میزنند. بر این اساس، ساخت دو کیلومتر مسیر زیرزمینی علیالطاهر بهتنهایی ممکن است دستکم چهار تا ۱۰ میلیون دلار هزینه داشته باشد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
البته این براورد ساخت اتاقهای فرماندهی، تامین برق و تهویه، مخابرات امن، اقامتگاهها، ورودیهای استتارشده، عملیات حفاری محرمانه، نگهداری دو دههای و تسلیحات ذخیرهشده در مجموعه را درنظر نگرفته و با احتساب این موارد، ارزش واقعی پایگاه احتمالا چندین برابر هزینه صرف حفاری بوده است.
برای درک ابعاد سرمایهگذاری تهران، باید اشاره کرد که وزارت خزانهداری آمریکا پیشتر کمک سالانه جمهوری اسلامی ایران به حزبالله را حدود ۷۰۰ میلیون دلار براورد کرده بود و مقامهای آمریکایی گفتند تهران تنها در سال ۲۰۲۵، حدود یک میلیارد دلار به این گروه منتقل کرد. علیالطاهر هم بخشی از شبکه بسیار گستردهتری بود که طی چند دهه با پول، تسلیحات و دانش فنی جمهوری اسلامی ایران ایجاد شد.
نتانیاهو و یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، میگویند این پایگاه یکی از زیرساختهای اصلی طرح حزبالله برای یورش به شمال اسرائیل و تصرف بخشهایی از منطقه الجلیل بود. کاتز همچنین اعلام کرد نیروهای اسرائیلی برای جلوگیری از بازگشت حزبالله، در این منطقه باقی خواهند ماند؛ تصمیمی که به معنای تثبیت یک منطقه حائل عمیقتر در خاک لبنان است و میتواند اختلافها بر سر اجرای آتشبس با لبنان و عقبنشینی اسرائیل را تشدید کند.
دولت لبنان پیشتر حملات اسرائیل را نقض حاکمیت این کشور و «تشدید خطرناک» درگیریها خوانده بود، اما همزمان از حزبالله خواست سلاحهایش را به ارتش تحویل دهد. مذاکرات بر سر تحویل علیالطاهر به ارتش لبنان نیز به دلیل مخالفت حزبالله و بیاعتمادی اسرائیل، متوقف شد.
حزبالله تا صبح جمعه واکنش رسمی و مستقیمی به انهدام تونلها نشان نداد. تنها واکنش مستقیم تهران به این عملیات هم تاکنون از سوی وحید احمدی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، مطرح شده که خلع سلاح حزبالله را «خیال باطل» خوانده و مدعی شده این گروه از گذشته قدرتمندتر است و هشدار داده که «صبر راهبردی جمهوری اسلامی ایران حد و مرزی دارد» و تهران ممکن است بهشکلی جدیتر و عملیاتیتر، وارد میدان شود.
با این حال این تهدید پس از انفجار علیالطاهر، بیش از آنکه نمایش قدرت باشد، تنها تکرار هشدارهایی است که دیگر مانع پیشروی اسرائیل نمیشوند. اسرائیل، باوجود هشدارها و تهدیدهای تهران، ابتدا این ارتفاعات راهبردی را تصرف کرد و سپس دژی را که جمهوری اسلامی ایران طی دو دهه با صرف میلیونها دلار ساخته و تجهیز کرده بود، در برابر دوربینها منفجر کرد.
آنچه در علیالطاهر فرو ریخت، تنها دو کیلومتر تونل، یک مرکز فرماندهی و انبارهای تسلیحات نبود، بلکه بخشی از اعتبار راهبردی نابود شد که قرار بود با ایجاد نیروها و پایگاههای نظامی در منطقه، جنگ را از مرزهای ایران دور نگه دارد.
