۲۳ روز پس از حذف تیم ایران از جام جهانی ۲۰۲۶، امیر قلعه‌نویی، سرمربی این تیم به جای ارائه توضیح درباره دلایل ناکامی و قبول مسئولیت، راه دیگری را برگزیده و به منتقدان، رسانه‌های مستقل و چهره‌های سرشناس فوتبال حمله می‌کند.

قلعه‌نویی که تیمش با سه تساوی و تنها سه امتیاز، نتوانست از مرحله گروهی جام جهانی ۴۸ تیمی صعود کند، در روزهای اخیر بارها منتقدانش را «بی‌وطن»، «ایران‌فروش» و افرادی معرفی کرده که به ادعای او، در زمان جنگ «به غار رفتند» و سپس برای تخریب تیم ملی بازگشتند. او حتی از «حاکمیت» و مسئولان جمهوری اسلامی ایران پرسیده است که چرا چنین افرادی هنوز تریبون دارند؛ اظهاراتی که از نگاه بسیاری از ناظران آن را دعوت به برخورد امنیتی با منتقدان، معنا کردند.

این نخستین بار نیست که یک مقام ورزشی در جمهوری اسلامی ایران به نقدهای فنی با زدن برچسب‌ سیاسی و امنیتی به منتقدان، پاسخ می‌دهد، با این تفاوت که این بار حملات پس از ناکامی فوتبال ایران در جام‌ جهانی‌ها مطرح می‌شوند که نه‌تنها با وعده‌های پیش از مسابقات همخوانی ندارد، بلکه بهترین فرصت تاریخ فوتبال ایران را برای صعود نیز بر باد داده است.

تناقضی که فراموش نمی‌شود

بخش دیگری از انتقادها متوجه تغییر موضع آشکار خود قلعه‌نویی است. او پنج سال پیش، زمانی که هدایت گل‌گهر سیرجان را برعهده داشت، مقابل دوربین صداوسیما با انتقاد شدید از جمهوری اسلامی ایران، گفته بود که در چهار دهه گذشته «تنها چیزی که نبود، عدالت بود» و از «ظلم نظام» سخن گفت. اکنون همان سرمربی منتقدانش را با صفاتی امنیتی مانند «بی‌وطن» و «ایران‌فروش» می‌خواند و خواستار محدود شدن تریبون آنان می‌شود.

همین تغییر موضع باعث شد بسیاری از مربیان، پیشکسوتان و کاربران شبکه‌های اجتماعی سخنان جدید او را نه دفاعش از تیم، بلکه تلاشی برای نزدیک شدن هرچه بیشتر به ساختار قدرت و حفظ موقعیت در شرایطی جنگی و پس از ناکامی در جام جهانی، توصیف کنند.

در اغلب کشورهایی که فوتبالشان در سطح جهانی مطرح است، حذف از جام جهانی تازه زمان پاسخگویی است و سرمربیان باید درباره تصمیم‌های فنی خود توضیح دهند. مدیران فدراسیون‌ها نیز تحت فشار افکار عمومی قرار می‌گیرند که در بسیاری از موارد به استعفا یا برکناری منجر می‌شود.

اما در ایران، روندی متفاوت شکل گرفته است. ابتدا برای تیمی که نتوانست در میان ۳۲ تیم برتر جام جهانی قرار بگیرد، مراسم استقبال برگزار شد و سپس فدراسیون فوتبال از عملکرد کادر فنی دفاع کرد. قرارداد قلعه‌نویی هم تا جام ملت‌های آسیا تمدید شد و اکنون خود سرمربی بخش عمده سخنانش را نه به تحلیل فنی، بلکه به حمله به منتقدان اختصاص داده است.

قلعه‌نویی در تازه‌ترین اظهاراتش، همچنان از «اقتدار فوتبال ایران» سخن می‌گوید، مدعی است جهان عملکرد تیمش را تحسین کرده و حتی معتقد است گل مردود اعلام شده ایران مقابل مصر درست بود. او همچنین بار دیگر مشکلات سفر، اردو، ویزا و شرایط سیاسی را عامل مهم ناکامی تیم ایران معرفی کرد.

شما در آلانیا بودید؟

یکی از مهم‌ترین واکنش‌ها به سخنان قلعه‌نویی را عادل فردوسی‌پور نشان داد. این مجری سابق صداوسیما و تهیه‌کننده فعلی برنامه اینترنتی «فوتبال ۳۶۰»، که به نظر می‌رسد مخاطب اصلی کنایه «غار» بود، در برنامه‌اش گفت که نه خود و نه همکارانش در طول جنگ ایران را ترک نکردند و تمام مدت در تهران حضور داشتند. در مقابل، یادآور شد که قلعه‌نویی در همان دوره خارج از ایران و در ویلایش در آلانیای ترکیه بود و به همین دلیل، به اعتقاد او، صلاحیت استفاده از چنین تعابیری را درباره دیگران ندارد.

او همچنین تاکید کرد که نقد منصفانه عملکرد تیم ملی هیچ ارتباطی با «بی‌وطن بودن» ندارد و نباید تیم ملی یا کادر فنی خود را هم‌معنای کشور معرفی کنند.

هم‌زمان، موضوع پاداش‌های پرداخت‌شده به کادر فنی نیز بار دیگر خبرساز شد. قلعه‌نویی در دفاع از دریافت حدود ۱۴۰ میلیارد تومان پاداش، گفت این مبلغ حاصل زحمات او است و حتی مدعی شد با تبدیل پاداش دلاری خود به ریال، «ایثار» کرده است. او همچنین پرسید چرا در دوره کارلوس کی‌روش درباره پاداش‌ها چنین حساسیتی وجود نداشت.

این دفاع در حالی مطرح می‌شود که هنگام انتخاب او به‌عنوان سرمربی تیم ملی، مهدی تاج صراحتا اعلام کرد فدراسیون به دلیل مشکلات مالی، توان استخدام مربی خارجی را ندارد و انتخاب قلعه‌نویی یک «تصمیم اقتصادی» است، اما اکنون همان سرمربی، پس از حذف از جام جهانی، از دریافت یکی از بزرگ‌ترین پاداش‌های تاریخ فوتبال ایران دفاع می‌کند.

ایندیپندنت فارسی پیش‌تر نیز گزارش داده بود که پیش از آغاز جام جهانی، مصوبه‌ای برای پرداخت پاداش ۱.۵ میلیون دلاری ویژه به قلعه‌نویی در صورت صعود از مرحله گروهی، تصویب شده بود.

از حمله به علی دایی تا نامه بیرانوند

فضای ایجادشده تنها به شخص قلعه‌نویی محدود نمانده است. سرمربی تیم ایران در برنامه زنده صداوسیما، علی دایی و خداداد عزیزی را نیز هدف قرار داد و گفت صرف بزرگ بودن یک بازیکن، دلیل بر مربی خوب بودن او نیست و از آنان خواست به جای انتقاد، از تیم حمایت کنند و سپس بار دیگر منتقدان را به بی‌وطنی متهم کرد.

کمی پیش از آن، علیرضا بیرانوند، دروازه‌بان تیم ملی، هم در واکنش به انتقادهای علی دایی، متنی تند علیه او منتشر کرد و او را به رانت‌خواری، فرصت‌طلبی و سکوت در برابر رخدادهای سیاسی متهم کرد.