درگیری نظامی مستقیم میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده از شامگاه سه‌شنبه ۱۷ شهریور تا بامداد چهارشنبه بار دیگر بالا گرفت؛ درگیری که این بار بیش از هر زمان دیگر، به آب‌های خلیج فارس و دریای عمان کشیده شد و نفتکش‌ها، مسیرهای انتقال انرژی و شناورهای تجاری را به بخشی از میدان نبرد تبدیل کرد.

هم‌زمان با انتشار گزارش‌هایی از حملات متقابل، قیمت نفت خام برنت روز چهارشنبه از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. تحولی که نشان می‌دهد پیامدهای دور جدید درگیری دیگر به جمهوری اسلامی ایران و آمریکا محدود نیست و نگرانی از اختلال طولانی‌مدت در عرضه انرژی از طریق خلیج فارس بار دیگر به بازارهای جهانی بازگشته است. به همین دلیل نفت برنت در معاملات چهارشنبه تا ۱۰۰ دلار و ۱۹ سنت افزایش یافت و برای نخستین بار از ۲۴ ژوییه، از مرز ۱۰۰ دلار گذشت.

دور تازه حملات پس از آن شدت گرفت که فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کرد نیروهای آمریکایی روز سه‌شنبه پنج نفتکش حامل نفت خام جمهوری اسلامی ایران، شامل نفتکش‌های «کاویز»، «چارمینار»، «هورایزن ۱» و «ریسکو» در دریای عمان و نفتکش «دریا» در نزدیکی جزیره خارک را هدف قرار دادند.

ارتش آمریکا می‌گوید این عملیات در پاسخ به دو تلاش سپاه پاسداران برای هدف قرار دادن یک ناو نیروی دریایی آمریکا با موشک‌های بالیستیک طی دو روز انجام شد. به روایت واشنگتن، ناو آمریکایی در هر دو مورد از اصابت موشک‌ها در امان ماند و هیچ نیروی آمریکایی آسیب ندید.

این حملات تنها چند روز پس از آن انجام شدند که سنتکام سه نفتکش دیگر به نام‌های «داونی»، «استارک ۱» و «کایلو» را در نزدیکی خارک، جاسک و دریای عمان از کار انداخت.

سپاه پاسداران در مقابل مدعی شد در واکنش به حملات آمریکا، دو شناور آمریکایی و هشت نفتکش را هدف قرار داده و در عملیاتی دیگر به ۱۰ شناوری که قصد عبور از محدوده‌ای را داشتند که جمهوری اسلامی ایران آن را «منطقه ممنوعه» تنگه هرمز معرفی می‌کند، حمله کرده است.

با این حال سنتکام روز چهارشنبه ادعای اصابت موشک به ناوهای آمریکا را «کاملا دروغ» خواند و اعلام کرد هیچ ناو نیروی دریایی آمریکا هدف قرار نگرفته است و تمامی تلاش‌های سپاه برای حمله به این شناورها شکست خوردند.

فرماندهی مرکزی آمریکا همچنین اعلام کرد نیروهای این کشور تنها طی یک هفته ۱۰ نفتکش مرتبط با جمهوری اسلامی ایران را نابود کرد؛ شناورهایی که به گفته واشنگتن بخشی از شبکه چندمیلیارد دلاری فروش نفت برای تامین مالی سپاه پاسداران بودند.

هم‌زمان جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد با موشک‌های بالیستیک پایگاه نیروهای آمریکایی در الازرق اردن را نیز هدف قرار داده است. مقام‌های تهران مدعی وارد شدن خسارت سنگین شدند، اما مقام‌های اردن گفتند سامانه‌های پدافندی ۱۸ فروند از ۲۰ موشک شلیک‌شده را رهگیری کردند و دو موشک دیگر نیز در مناطق غیرمسکونی سقوط کردند. مقام‌های آمریکایی نیز اعلام کردند این حمله منجر به تلفات در میان نیروهای این کشور نشده است.

وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران پس از این تحولات، حمله آمریکا به نفتکش‌های ایرانی را «نقض منشور سازمان ملل و حقوق بین‌الملل» خواند و اعلام کرد نیروهای مسلح به هرگونه «تجاوز» آمریکا پاسخ خواهند داد. این وزارتخانه حملات به پایگاه‌های نظامی آمریکا و شناورهای این کشور را نیز «دفاع مشروع» توصیف کرد.

در همین حال، گسترش حملات به شناورهای غیرنظامی نگرانی‌ها درباره تبدیل شدن بخش بزرگی از خلیج فارس و دریای عمان به منطقه‌ای ناامن برای کشتی‌رانی تجاری را افزایش داده است. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا روز چهارشنبه از برخورد یک پرتابه ناشناس با نفتکشی در جنوب شرقی بندر فاو عراق خبر داد. خدمه این شناور سالم گزارش شده‌اند.

این مرکز درباره هدف قرار گرفتن چند شناور تجاری در شمال خلیج فارس و دریای عمان هم گزارش‌هایی دریافت کرده است.

آمار تردد کشتی‌ها نیز ابعاد این بحران را نشان می‌دهد. بر اساس داده‌های کپلر، روز سه‌شنبه تنها شش شناور حامل کالا از تنگه هرمز عبور کردند، در حالی که میانگین ۱۰ روزه ۱۲ شناور بود. این مسیر پیش از جنگ روزانه محل عبور حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بود و نزدیک به یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آنجا عبور می‌کرد.

اسکای‌نیوز نیز گزارش داد که افزایش قیمت انرژی اکنون به یکی از مهم‌ترین پیامدهای بین‌المللی جنگ تبدیل شده است. قیمت نفت برنت طی یک سال نزدیک به ۵۰ درصد افزایش یافت و قیمت عمده‌فروشی گاز در بریتانیا نیز نسبت به سپتامبر ۲۰۲۵، حدود ۱۲۵ درصد بیشتر شد. هم‌زمان کاهش ذخایر گاز اروپا و رقابت خریداران آسیایی برای محموله‌های گاز طبیعی مایع، نگرانی از زمستانی پرهزینه را افزایش داد.

حملات حوثی‌های تحت‌حمایت جمهوری اسلامی ایران به تاسیسات انرژی و شهرهای عربستان سعودی نیز فشار بیشتری بر بازار وارد کرد. مجموعه این تحولات سبب شدند بازارها بار دیگر احتمال طولانی شدن جنگ و اختلال پایدار در عرضه انرژی خاورمیانه را در قیمت‌ها لحاظ کنند.

به این ترتیب، دور تازه رویارویی تهران و واشنگتن از مرحله تبادل حملات محدود نظامی فراتر رفته و به «جنگ نفتکش‌ها» نزدیک شده است؛ وضعیتی که در آن هر حمله به یک شناور می‌تواند حمله متقابل به چند کشتی دیگر را به دنبال داشته باشد.

ادامه این چرخه، علاوه بر کاهش توان صادرات نفت جمهوری اسلامی ایران، امنیت یکی از مهم‌ترین شاهراه‌های انرژی جهان را نیز تهدید می‌کند. خطری که نخستین نشانه آشکار آن اکنون روی تابلو قیمت بازار جهانی نفت و عبور دوباره بهای نفت برنت از مرز ۱۰۰ دلار دیده می‌شود.