مجله تایم در مقاله‌ای درباره نکات بهداشتی در رابطه انسان با حیوانات خانگی از جمله سگ می‌نویسد، باور رایج «دهان سگ از دهان انسان تمیزتر است» مبنای علمی ندارد. به نوشته تایم، هرچند لیس‌ زدن سگ‌ معمولا برای افراد سالم ممکن استخطر چندانی نداشته باشد، با این حال از آنجا که بزاق این حیوان می‌تواند حاوی باکتری‌های بیماری‌زا باشد، متخصصان هشدار می‌دهند در صورتی که بزاق دهان سگ از سدهای دفاعی بدن عبور کرد، باید جوانب احتیاطی را در نظر گرفت.

یکی از گونه‌های باکتریایی که معمولا در سگ‌ها یافت می‌شود، کاپنوسیتوفاگا کانیمورسوس است که می‌تواند در انسان بیماری شدیدی ایجاد کند. با این‌ حال، در بیشتر موارد اتفاقی نمی‌افتد. مجله تایم به نقل از دکتر کلی استوری، دامپزشک و دانشیار بالینی دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه نوادا، می‌نویسد مشکل زمانی آغاز می‌شود که بزاق از سدهای دفاعی بدن عبور کند. برای مثال، از طریق گازگرفتگی یا تماس با بریدگی باز وارد بدن شود. این عفونت در موارد نادر، ممکن است به سپسیس تبدیل و حتی مرگبار شود.

میزان خطر به وضعیت فردی که سگ او را لیس می‌زند نیز بستگی دارد. افرادی که برای سرطان تحت درمان‌اند یا داروهای سرکوب‌کننده دستگاه ایمنی مصرف می‌کنند، بیشتر در معرض عفونت شدید ناشی از کاپنوسیتوفاگا کانیمورسوس قرار دارند. این خطر برای افراد فاقد طحال و مبتلایان به اختلال مصرف الکل نیز بیشتر است. با این‌ حال، متخصصان می‌گویند لیس‌ زدن گهگاه سگ برای کودکان و بزرگسالان سالم معمولا مشکلی ایجاد نمی‌کند.

با این‌ حال، دستورالعمل‌های رسمی رویکرد محتاطانه‌تری دارند: سگ‌ها را از دهان و صورت خود دور نگه دارید و اجازه ندهید زخم‌های باز را لیس بزنند. تماس بزاق با پوست آسیب‌دیده یا غشاهای مخاطی مانند دهان و چشم‌ها نگران‌کننده‌تر است. اگر سگ صورت یا پوستتان را لیس زد، پس از آن محل را بشویید. همچنین اگر دستگاه ایمنی ضعیفی دارید یا طحالتان برداشته شده است، از پزشک بپرسید چه اقدام‌های احتیاطی برای شما مناسب است.

با این‌ حال سگ‌ها نیز مانند بسیاری از چیزهایی که روزانه با آن‌ها در تماسیم می‌توانند حامل میکروب باشند و دلیلی ندارد که دور گزینه نگهداری‌ کردن از سگ را کلا خط بکشیم.

اگر گربه‌تان شما را لیس بزند چطور؟

اگر پوست سالم باشد، لیس‌ زدن گربه نیز معمولا مشکلی ایجاد نمی‌کند. گربه‌ها اغلب حامل باکتری پاستورلا مولتوسیدا هستند، اما دکتر استوری می‌گوید این باکتری روی پوست سالم «تقریبا هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند».

نگرانی متخصصان بیشتر درباره گازگرفتگی است. دندان‌های گربه باریک و تیزند و اغلب به‌ جای خراشیدن سطح پوست، آن را سوراخ و باکتری را به بافت‌های عمیق تزریق می‌کنند. بنابراین، زخمی که مانند سوراخی کوچک به نظر می‌رسد، ممکن است بسیار عمیق‌تر از ظاهرش باشد.

اگر گازگرفتگی گربه باعث پارگی پوست شد، محل را بلافاصله با آب و صابون بشویید و به پزشک یا یکی دیگر از ارائه‌دهندگان خدمات درمانی مراجعه کنید.

در صورت چنگ‌ زدن گربه چه باید کرد؟

اگر گربه شما را چنگ زد، پوست را بلافاصله زیر آب شیر و با صابون بشویید. هدف این است که پیش از ماندگار شدن باکتری‌ها در محل، آن‌ها را از روی پوست بشویید، نه اینکه صرفا محل را ضدعفونی کنید. مواد ضدعفونی‌کننده همه‌چیز را از بین نمی‌برند و به‌طور کلی، شست‌وشو با آب جاری بهتر از شست‌وشو در آب راکد است.

پس از آن، محل زخم را زیر نظر بگیرید. افزایش قرمزی، ترشح چرک یا بروز تب طی چند روز بعد، همگی از دلایل مراجعه به پزشک‌اند. تورم غدد لنفاوی در همان سمت بدن که خراش آنجا ایجاد شده است، نیز می‌تواند نشانه «بیماری خراش گربه» باشد؛ عفونتی باکتریایی که بیشتر در کودکان دیده می‌شود.

 محل آسیب نیز اهمیت دارد. هنگامی که گازگرفتگی یا خراش مستقیما روی یکی از مفاصل ایجاد شده باشد، احتیاط بیشتری لازم است، زیرا درمان عفونت در این نواحی دشوارتر باشد.

اگر به‌تازگی جراحی کرده‌اید، حیوان خانگی را از زخم دور نگه دارید

دوران نقاهت پس از عمل جراحی در خانه شاید دقیقا زمانی باشد که بیش از همیشه بخواهید حیوان خانگی پشمالویتان را کنار خود روی تخت داشته باشید، اما متخصصان توصیه می‌کنند در این دوره، میان حیوان و محل جراحی که در حال بهبود است، کمی فاصله ایجاد کنید.

دکتر اشلی دروز، متخصص بیماری‌های عفونی در بیمارستان هیوستون متودیست، بیمارانی را دیده است که پس از لیسیده‌ شدن محل برش جراحی یا لوله تخلیه ترشحات زخم به‌وسیله حیوان خانگی، دچار عفونت شده‌اند. 

آیا باید نگران ظرف خاک گربه بود؟

بله. گربه‌ها می‌توانند انگل توکسوپلاسما گوندی را از طریق مدفوع دفع کنند و این انگل ممکن است از ظرف خاک به دست‌ها و سپس دهان منتقل شود. با این‌ حال، ظرف خاک تنها راه ابتلا به توکسوپلاسموز نیست. این انگل ممکن است در خاک، محصولات کشاورزی شسته‌نشده، آب آلوده و گوشت نیم‌پزــ به‌ویژه گوشت خوک، بره و گوزن‌ــ نیز وجود داشته باشد.

 اگر باردارید یا دستگاه ایمنی ضعیفی دارید، در صورت امکان تمیز کردن ظرف خاک گربه را به فرد دیگری بسپارید. اگر ناچارید خودتان این کار را انجام دهید، دستکش یک‌بارمصرف بپوشید و پس از آن دست‌هایتان را بشویید. خاک را نیز هر روز عوض کنید، زیرا انگل پس از دفع‌ شدن، یک تا پنج روز زمان نیاز دارد تا قابلیت ایجاد عفونت پیدا کند.

آیا انگل‌های سگ به انسان منتقل می‌شوند؟

گاهی چنین است، اما تشخیص آلودگی انگلی در سگ لزوما به این معنا نیست که همه اعضای خانه نیز در معرض ابتلا قرار دارند. در حالت معمول، نوع ژیاردیایی (نوعی بیماری روده‌ای ناشی از انگل میکروسکوپی) که انسان به آن مبتلا می‌شود با نوعی که سگ‌ها می‌گیرند متفاوت است و گونه‌ای که معمولا انسان را بیمار می‌کند با نوعی که بیشتر سگ‌ها و گربه‌ها را مبتلا می‌کند، یکسان نیست.

هنگام پاک‌سازی محیط باید توجه ویژه‌ای داشت. ژیاردیا می‌تواند از طریق ذرات بسیار ریز مدفوع موجود در خاک، آب، مو و پوست حیوان، سطوح و اشیا منتقل شود. مدفوع سگ را به‌سرعت جمع‌ کنید، مراقبت‌های دامپزشکی و برنامه پیشگیری از انگل را جدی بگیرید و ظرف‌های آب و غذا، بستر، قفس و اسباب‌بازی‌های حیوانی را که برای ژیاردیا تحت درمان است، تمیز کنید. دامپزشک ممکن است برای پاک‌ کردن بقایای مدفوع آلوده از روی موهای حیوان، شست‌وشوی آن را نیز توصیه کند.

پس از تماس با حیوان بیمار یا جمع‌ کردن مدفوع، همیشه دست‌هایتان را با آب و صابون بشویید. اگر هیچ گزینه دیگری در دسترس نباشد، محلول ضدعفونی‌کننده دست مفید است، اما آلودگی ظاهری و همه انواع میکروب‌ها را از بین نمی‌برد.

آیا سگ و گربه کنه را وارد خانه می‌کنند؟

این احتمال کاملا وجود دارد. سگ‌ها و گربه‌ها می‌توانند کنه‌ها را به داخل خانه منتقل کنند؛ جایی که کنه ممکن است از بدن حیوان جدا شود و برای تغذیه بعدی، یک انسان را انتخاب کند.

کنه‌ها در پنهان‌ شدن در نقاط دور چشم‌ مهارت زیادی دارند. در بدن انسان، معمولا زیر بغل، پشت زانو، اطراف کمر و میان موها پنهان می‌شوند. در سگ‌ها باید گوش‌ها، زیر پاهای جلو و میان انگشتان را بررسی کرد. 

مرغ‌های خانگی و حیوانات باغ‌وحش هم می‌توانند میکروب منتقل کنند

خطر انتقال عوامل بیماری‌زا تنها به سگ و گربه محدود نمی‌شود. به گفته دکتر استوری، بیش از ۶۰ درصد بیماری‌های عفونی شناخته‌شده در انسان قابلیت انتقال میان حیوان و انسان را دارند.

ای‌کولای، کمپیلوباکتر، کریپتوسپوریدیوم و سالمونلا از جمله عوامل بیماری‌زایی‌اند که می‌توانند میان حیوانات و انسان‌ها منتقل شوند و ظاهر تمیز و سالم حیوان نیز لزوما به این معنا نیست که حامل میکروب نیست. مرغ‌های خانگی نمونه مهمی‌اند. یک مرغ ممکن است کاملا سالم به نظر برسد و در عین حال سالمونلا داشته باشد.

توصیه‌ها در این زمینه ساده‌اند: بعد از تماس با مرغ‌ها، دست‌ها را بشویید و آن‌ها را نبوسید.

همین اصل درباره باغ‌وحش‌های تعاملی که کودکان می‌توانند حیوانات را لمس کنند، نیز صدق می‌کند. کودکان بیشتر دست‌هایشان را به دهان می‌برند و به همین دلیل باید تا زمانی که دست‌ها با آب و صابون شسته نشده‌اند، مراقب بود انگشتان یا پستانک وارد دهانشان نشود. محلول ضدعفونی‌کننده دست می‌تواند در صورت نبود آب و صابون مفید باشد، اما جایگزین کاملی برای شستن دست‌ها نیست.

چه نوع تماس با حیوان نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد؟

اگر یک حیوان شما را جوری گاز گرفت که پوستتان پاره شد، بهتر است همان روز برای دریافت راهنمایی پزشکی اقدام کنید. ابتدا محل زخم را بلافاصله با آب و صابون بشویید و سپس با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید؛ به‌خصوص اگر حیوان وحشی یا ولگرد بود، رفتار غیرعادی داشت یا نمی‌دانید علیه هاری واکسینه شده است یا نه.

هاری بیماری کشنده‌ای است، اما مرگ ناشی از آن بسیار نادر شده است، زیرا بیشتر حیوانات خانگی واکسینه می‌شوند و افرادی که احتمال می‌رود در معرض ویروس قرار گرفته باشند، با درمان پیشگیرانه در خطر قرار نمی‌گیرند.

تماس با خفاش را جدی بگیرید

در مورد خفاش‌ها آستانه احتیاط پایین‌تر است، زیرا ممکن است فرد اصلا متوجه گازگرفتگی نشود. دندان‌های خفاش بسیار کوچک‌اند و گزش آن‌ها می‌تواند بدون درد یا به سختی قابل تشخیص باشد. اگر از خواب بیدار شدید و خفاشی را در اتاق دیدید، خفاشی را نزدیک کودک خوابیده پیدا کردید یا احتمال می‌دهید با یکی از آن‌ها تماس داشته‌اید، بهتر است موضوع را جدی بگیرید.